Rüşvet suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK)’nun “Kamu İdaresinin Güvenilirliğine ve İşleyişine Karşı Suçlar”ının düzenlendiği bölümde, madde 252’de düzenlenmiştir.
Rüşvet suçu, millete ve devlete karşı suçlardan olup hak kaybına uğramamak ve geri dönülmesi güç sonuçlarla karşılaşmamak adına sürecin bir avukat desteği ile birlikte yürütülmesi önem arz etmektedir. Bu kapsamda uzman avukat kadromuzdan konu hakkında bilgi almak için info@calinokcuhukuk.com mail adresi veya 0530 239 80 89 numaralı telefon ile iletişime geçebilirsiniz.
Rüşvet Nedir?
Rüşvet suçunun düzenlendiği kanun hükmü ve suçun temel tanımı aşağıdaki gibidir:
Madde 252- (1) Görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması için, doğrudan veya aracılar vasıtasıyla, bir kamu görevlisine veya göstereceği bir başka kişiye menfaat sağlayan kişi, dört yıldan oniki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (2) Görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması için, doğrudan veya aracılar vasıtasıyla, kendisine veya göstereceği bir başka kişiye menfaat sağlayan kamu görevlisi de birinci fıkrada belirtilen ceza ile cezalandırılır.
Rüşvet Suçunun Şartları Nelerdir?
Rüşvet suçunun oluşabilmesi için kamu görevlisinin göreviyle ilişkili bir işin yapılması veya yapılmaması karşılığında bir menfaat temin edilmesi gerekmektedir. Rüşvet suçunda taraflar arasında rüşvet konusunda anlaşmaya varılması halinde, menfaat henüz el değiştirmemiş olsa dahi suç tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur.
Rüşvet ilişkisinde doğrudan kamu görevlisiyle muhatap olunması zorunlu değildir. Rüşvet teklif veya talebinin karşı tarafa iletilmesinde veya anlaşmanın sağlanmasında aracılık eden kişiler, kamu görevlisi sıfatını taşıyıp taşımadığına bakılmaksızın müşterek fail olarak cezalandırılır.
Rüşvet Suçunun Unsurları
Maddi Unsur:
- Fail: Rüşvet suçunda fail, menfaati sağlayan sıradan bir vatandaş olabileceği gibi, bu menfaati kabul eden kamu görevlisi de olabilir. Rüşvet suçu yalnızca klasik kamu görevlileriyle sınırlı değildir; kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamuya yararlı dernekler, kooperatifler veya halka açık anonim şirketler adına hareket eden kişiler ve hatta yabancı devlet görevlileri de bu suçun faili olabilir.
- Mağdur: Suçun mağduru temelde devlettir ve toplumdur. Rüşvet suçu, kamu idaresinin işleyişine karşı işlendiği için millete ve devlete karşı işlenen suçlar kategorisinde yer alır.
Manevi Unsur:
Rüşvet suçu kasten işlenebilen bir suçtur, suçun manevi unsuru suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesi olan “kast”tır.
Rüşvet Suçunun Cezası ve İndirim/Artırım Halleri
Rüşvet suçu için öngörülen temel ceza dört yıldan oniki yıla kadar hapis cezasıdır. Suçun işleniş biçimine veya failin sıfatına göre bu cezada artırım veya indirim yapılmaktadır:
- Cezayı Artıran Nitelikli Haller: Rüşvet alan, talep eden veya anlaşmaya varan kişinin; yargı görevi yapan bir kimse, hakem, bilirkişi, noter veya yeminli mali müşavir olması halinde, verilecek ceza üçte birden yarısına kadar artırılır.
- Cezayı İndiren Haller: Kamu görevlisinin rüşvet talebinde bulunması ancak kişinin bunu kabul etmemesi ya da kişinin rüşvet teklif edip kamu görevlisinin bunu reddetmesi hallerinde suç teşebbüs aşamasında kalmış sayılır ve verilecek ceza yarı oranında indirilir.
Rüşvet ve İrtikap Arasındaki Farklar
İrtikap ve rüşvet suçları sıklıkla birbirine karıştırılsa da ortaya çıkış biçimleri bakımından ciddi farklılıklar taşır. İrtikap suçunda fail yalnızca kamu görevlisi olabilmekte iken, rüşvet suçunda fail, menfaati sağlayan üçüncü bir kişi veya sivil vatandaş da olabilmektedir. İrtikap suçunda memurun vatandaşı icbar etmesi (zorlaması) veya hileyle ikna etmesi söz konusuyken; rüşvet suçunda tarafların özgür iradeleriyle menfaat temini konusunda anlaşmaları söz konusudur.
Rüşvet Suçu Şikayete Tabi Midir?
Rüşvet suçunun soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı suçlar arasında yer almaz. Bu nedenle suçun işlendiği öğrenildiğinde savcılık tarafından re’sen soruşturma başlatılır. Şikayetten vazgeçme, davanın düşmesi sonucunu doğurmaz. Rüşvet suçu uzlaştırma kapsamında da yer almaz.
Rüşvet Suçunda Zamanaşımı Kavramı
TCK m. 66 uyarınca, kanunda beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda dava zamanaşımı süresi 15 yıldır. Rüşvet suçunun üst sınırı 12 yıl olduğundan, bu suçta zamanaşımı suçun işlendiği tarihten itibaren 15 yıldır.
Rüşvet Suçunda Etkin Pişmanlık ve Ceza İndirimi
İrtikap suçundan farklı olarak, rüşvet suçunda etkin pişmanlık hükümleri özel olarak düzenlenmiştir. TCK m. 254 uyarınca:
- Rüşvet alan kişinin, yetkili makamlar durumu öğrenmeden önce rüşvet konusu şeyi aynen teslim etmesi halinde cezaya hükmolunmaz.
- Rüşvet veren veya anlaşmaya varan kişinin, makamlar öğrenmeden önce pişmanlık duyarak yetkili makamlara haber vermesi halinde, bu kişiler hakkında da cezaya hükmolunmaz. (Not: Bu durum yabancı kamu görevlilerine rüşvet veren kişiler için uygulanmaz.)
İşbu metin konunun genel hatlarıyla açıklanması için hazırlanmış olup, süreçlerin olayın somut özelliklerine göre yürütülmesi gerektiğinden, hak kaybının yaşanmaması adına uzman avukat kadromuzdan dava ve danışmanlık hizmet almanızı tavsiye ederiz.
